سلام، من محمود قیم اشرفی هستم، پژوهشگر و علاقمند جنوبگان و این دومین مقاله مجله اینترنتی ایران جنوبگان است.

در مقاله اول به تعاریف پرداختیم و مشخص کردیم که جنوبگان کجاست و تفاوت آن با قاره قطب جنوب چیست. اگر این مقاله را مطالعه نکرده اید میتوانید در همین سایت مقاله آنتارکتیک چیست و آنتارکتیکا کجاست؟ را مطالعه کنید.

و اما در این نگارش قصد دارم کمیته علمی  تحقیقات جنوبگان (Scientific Committee on Antarctic Research) یا به اختصار SCAR را معرفی کنم.

کمیته علمی تحقیقات جنوبگان:

space banner6

کمیته علمی تحقیقات جنوبگان که از این پس در این مقاله آن را اِسکار مینامیم، یک کمیته بین رشته ای است. اسکار خود زیر نظر شورای بین المللی علوم (International Science Council) که با علامت اختصاری ISC شناخته میشود میباشد.

ISC یک سازمان غیر دولتی است که از تمام جهان عضو میپذیرد. اعضای آن شامل 40 اتحادیه و انجمن علمی بین المللی و بیش از 140 سازمان علمی ملی و منطقه ای شامل اکادمی ها و شوراهای تحقیقاتی میباشد.

ISC در سال 2012 و از ادغام شورای بین الملی برای علوم (International Council for Science ICSU) و شورای بین المللی علوم انسانی (International Social Science Council ISSC) تشکیل شد و تبدیل گردید به بزرگترین سازمان علمی جهانی در نوع خود و تنها سازمان بین المللی علوم طبیعی و اجتماعی.

ولی خود اسکار در سال 1959 میلادی تأسیس گردید. اسکار موظف است تا اقداماتی همچون بنیاد نهادن، توسعه و هماهنگی تحقیقات علمی بین المللی در منطقه جنوبگان و اقیانوس جنوبی را در درجه کیفی بالا انجام دهد. همچنین اسکار تحقیقات مربوط به تأثیر منطقه جنوبگان در اکوسیستم کره زمین را نیز انجام میدهد.

یکی از وظایف اسکار تهیه مشاوره های علمی مستقل وارائه ان به جلسات شورای معاهده جنوبگان (Antarctic Treaty Consultative Meetings) و سازمان های دیگری همچون UNFCCC و IPCC میباشد.

این مشاوره ها در مورد مسائل علمی و مدیریت و حفاظت موثر جنوبگان و اقیانوس جنوبی و همچنین تاثیر و نقش جنوبگان در اکوسیستم کره زمین میباشد.

پیش از آنکه به ادامه مقاله بپردازیم خوب است که برخی از عباراتی که تا این جا گفته شد و در مقاله اول به آن اشاره نشده بود را تعریف کنیم.

ابتدا باید بدانیم منظور از اقیانوس جنوبی چیست؟

اقیانوس جنوبی (Southern Ocean):

اقیانوس جنوبی، جنوبی ترین اقیانوس زمین است. این اقیانوس حول قاره جنوبگان قرار دارد و با اقیانوس های آرام، اطلس و هند همجوار است. اقیانوس جنوبی را اقیانوس جنوبگان (Antarctic Ocean) نیز مینامند.

اقیانوس جنوبی، جنوبی ترین اقیانوس زمین است.

یکی دیگر از نام های اقیانوس جنوبی، اقیانوس استرالیا میباشد. این نام از ادعای کشور استرالیا مبنی بر این موضوع که بخشی از اقیانوس جنوبی هم مرز با آبهای استرالیا بوده و حد آن مرزهای جنوبی جزیره استرالیا است آمده است.

یکی دیگر از نام های اقیانوس جنوبی، اقیانوس استرالیا میباشد.

عمق این اقیانوس تا 5000 متر را شامل میشود. حدود اقیانوس جنوبی از مدار 60 درجه جنوبی تا قاره جنوبگان است. یعنی بخشی از آن در منطقه جنوبگان و بخشی خارج از محدوده جنوبگان است که در مورد تعریف و محل جنوبگان در مقاله قبل اشاره شده است.

این اقیانوس چهارمین اقیانوس بزرگ جهان پس از اقیانوس آرام، اطلس و هند است. پنجمین اقیانوس جهان اقیانوس منجمد شمالگان میباشد.

این اقیانوس جایی است که آبهای سرد جنوبگان با آبهای گرم مدارهای پایین تر مخلوط میگردند (در نیم کره جنوبی برخلاف نیم کره شمالی کره زمین هرچه به سمت شمال حرکت میکنیم مدارها کمتر میشوند تا به مدار صفر درجه یا همان خط استوا برسیم).

منبع: wikipedia

معاهده جنوبگان (Antarctic Treaty):

این معاهده در تاریخ یکم دسامبر سال 1959 در واشنکتن توسط 12 کشوری که دانشمندانش در طول سال ژئوفیزیک بین المللی 1957-1958 در قاره جنوبگان و اطراف آن فعالیت داشته اند به امضا رسید.

این معاهده سال 1961 ثبت گردید و از آن زمان بسیاری از کشورها به آن پیوستند. تعداد کل اعضای معاهده اکنون 54 کشور است.

برخی از مفاد مهم این معاهده به این شرح است:

  • در ماده یک آمده است که قاره جنوبگان تنها جهت مقاصد صلح آمیز قابل استفاده است.
  • ماده دو اشاره میکند، آزادی تحقیقات علمی در قاره جنوبگان وهمکاری برا رسیدن به این هدف باید ادامه پیدا کند.
  • موضوع ماده سوم به این شرح است: مشاهدات و نتایج علمی قاره جنوبگان باید به اشتراک عموم گذاشته شود و آزادانه در دسترس باشد.
  • در میان امضا کنندگان این پیمان هفت کشور آرژانتین، استرالیا، شیلی، فرانسه، نیوزیلند، نروژ و انگلستان ادعاهای از برخی مناطق قاره جنوبگان را داشتند که برخی از ادعاها با هم همپوشانی نیز داشت. برای سایر کشور ها هیچگونه ادعایی تشخیص داده نشد. ایالت متحده آمریکا و روسیه پایه ادعاها را حفظ کرده و در ماده چهارم صریحاً کلیه مواضع محافظت میشود که وضع موجود حفظ گردد.
  • با اجرای این معاهده هیچ عملی یا فعالیتی نمیتواند مبنایی برای ادعا، حمایت یا انکار ادعای حاکمیت ارضی در قاره جنوبگان یا ایجاد هرگونه حق حاکمیت در قاره جنوبگان باشد.
  • در زمان اجرای این معاهده هیچ ادعای جدید یا بزرگتر شدن ادعاهای موجود در مورد حاکمیت ارضی در قاره جنوبگان قابل قبول نیست.
  • و اما در ماده هفت برای ارتقاء اهداف و اطمینان از رعایت مفاد معاهده، کلیه مناطق قطب جنوب از جمله کلیه ایستگاه ها، تاسیسات و تجهیزات موجود در آن مناطق باید در همه زمان ها برای بازرسی قابل دسترسی باشد.

 

کنوانسیون چهارچوب سازمان ملل متحد در تغییر اقلیم UNFCCC:

کنوانسیون چهارچوب سازمان ملل متحد در تغییر اقلیم (United Nations Framework Convention on Climate Change) معاهده بین المللی در مورد محیط زیست است که توسط بخش محیط زیست و توسعه سازمان ملل متحد اداره میشود.

نتیجه تصویری برای ‪United Nations Framework Convention on Climate Change‬‏

هدف این معاهده پایدار سازی مقدار گازهای گلخانه ای در جو زمین برای جلوگیری از مشکلات آتی آب و هوایی در جهان است. این کنوانسیون در تاریخ 9 می 1992 در مقر سازمان ملل متحد در شهر نیویورک به تصویب رسیده است.

طبق ماده 20، از تاریخ 4 تا 14 جون 1992 در ریودوژانیو و پس از آن از 20 جون 1992 تا 19 جون 1993 در مقر سازمان ملل متحد برای امضا قرار داده شد و در نهایت 166 امضا جمع آوری گردید.

کشورهایی که این معاهده را امضا نکرده اند میتوانند طبق ماده 22 در هر زمان که بخواهند به آن ملحق شوند. این کنوانسیون در 21 مارس 1994 به اجرا درآمد.

در حال حاضر 197 عضو دارد. ایران در 14 جون 1992 این معاهده را امضا کرد و در 18 جولای 1996 به تصویب رسید.

 

 

هیئت بین دولتی تغییرات اقلیم:

نتیجه تصویری برای ‪IPCC‬‏

IPCC: Intergovernmental Panel on Climate Change  هیئت بین دولتی تغییرات اقلیم. بخشی از بدنه سازمان ملل متحد است که کار آن ارزیابی علوم مرتبط با تغیرات اقلیمی است. این هیئت 195 عضو دارد. IPCC توسط برنامه محیط زیست سازمان ملل (United Nations Environment Programme -UN Environment) و سازمان هواشناسی جهانی World Meteorological Organization -WMO در سال 1988 تأسیس شده است و درهمان سال به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد قرار گرفت.

 

 

و اما باز میگردیم به ادامه بحث اسکار

فعالیت های اسکار توسط گروههای علمی آن انجام میشود. بسیاری از نتایج علمی و پیشنهادات آن در معاهده جنوبگان استفاده میگردد.

همچنین توصیه های اسکار برای بسیاری از توافق های بین المللی ارائه شده است و نتایج آنها منجر به ارائه دستور العمل هایی برای حفاظت از اکولوژی و محیط زیست جنوبگان شده است.

اسکار هر دوسال یکبار جلسه تشکیل میدهد. در این جلسه اعضای اسکار از طریق نمایندگان خود شرکت کرده و سیاست ها و استراتژی های اسکار را تدوین میکنند.

همچنین یک کمیته اجرایی جهت مدیریت اسکار از میان خود انتخاب میکنند. کمیته اجرایی شامل رئیس، چهار معاون رئیس، برای یک مدت 4 ساله و رئیس علی البدل (که به مدت 2 سال پس از پایان دوران ریاست انتخاب میشود) و مدیر اجرایی اسکار است.نتیجه تصویری برای ‪Scott Polar Research Institute‬‏

دبیرخانه اسکار در انیستیتو تحقیقاتی اسکات پولار در کمبریج انگلستان است Scott Polar Research Institute  و توسط مدیر اجرایی، کارمند اجرایی و دستیار اداری پاره وقت اداره میشود.

اسکار همچنین قبل از جلسه نمایندگان یک کنفرانس آزاد علوم به منظور جلب توجه به مسائل جنوبگان برگزار میکند که در آن، جلسات گروه های مختلف علمی برگزار می شود تا نتایج این جلسات در جلسه نمایندگان مورد استفاده قرار گیرد.

نهمین کنفرانس آزاد علوم اسکار با عنوان 9th SCAR Open Science Conference Antarctic Science –Global Connections  در 31 جولای تا 11 آگوست 2020 در شهر هوبارت مرکز ایالت تاسمانیا کشور استرالیا برگزار خواهد شد. SCAR2020 COMNAP Horiz CMYK web

تاسمانیا یک جزیره جدا از جزیره استرالیا است و از پاکیزه ترین نقاط جهان از نظر هوای پاک و آب بدون ناخالصی و خاک حاصلخیز است. این جزیره از نزدیک ترین سرزمین های کره زمین به جنوبگان است.

رئیس فعلی اسکار دکتر استیون کوهن (Dr. Steven Chown) میباشد که در پیام 17 جون 2019 اعلام کرد که چهل و دومین جلسه مشاوره ای معاهده جنوبگان برگزار خواهد شد. این جلسه از آن جا که امسال شصتمین سال امضاء معاهده جنوبگان در 1 دسامر 1959 است بسیار با اهمیت است.

و به نقش اسکار در مشاوره دادن به معاهده جنوبگان تاکید کرد و گفت در اجلاس 2020 هوبارت پیش نویس نتایج و بررسی های ساختاری منتشر خواهد شد.

Steven Chown

رئیس فعلی اسکار دکتر استیون کوهن (Dr. Steven Chown)

در ادامه نگاهی میکنیم به تاریخچه تشکیل اسکار:

 

تاریخچه تشکیل اسکار:

در تاریخ 9 الی 11 سپتامبر 1957 کنفرانس جنوبگان توسط شورای بین المللی برای علوم (ICSU که در سال 2018 با ISSC ادغام و ISC را تشکیل داد) برگزار گردید. در این کنفرانس مقرر شد که سازمان بین المللی فعالیت های علمی در موضوع جنوبگان سارماندهی و تشکیل شود و برای این هدف کمیته ای تشکیل شود.

دفتر ICSU از دوازده کشوری که در جنوبگان مشغول تحقیقات علمی بودند دعوت کرد تا نمایندگی خود را به کمیته ویژه تحقیقات جنوبگان (Special Committee on Antarctic Research (SCAR معرفی کنند.

همچنین از اتحادیه بین المللی ژئودزی و ژئوفیزیک International Union of Geodesy and Geophysics – IUGG ، اتحادیه بین المللی جغرافی    International Geographical Union -IGU ، اتحادیه بین المللی علوم زیستی International Union of Biological Sciences -IUBS ، اتحادیه بین المللی فیزیک محض و کاربردی International Union of Pure and Applied Physics -IUPAP ، اتحادیه بین المللی علوم رادیویی Union Radio Scientific Internationale -URSI نیز دعوت به عمل آمد تا در کمیته ویژه تحقیقات جنوبگان شرکت کنند.

در نهایت نمایندگان دائمی از آرژانتین، استرالیا، فرانسه، ژاپن، نیوزیلند، نروژ، آفریقای جنوبی، انگلستان، آمریکا، اتحاد جماهیر شوروی، IUGG و IGU معرفی شدند. اولین جلسه SCAR از 3 تا 6 فوریه 1958 در لاهه (Hague) برگزار شد و تمامی نمایندگان کشورهای ذکر شده و اتحادیه ها به جز نماینده نیوزیلند و آفریقای جنوبی در آن شرکت کردند. دکتر R.Fraser  و سرهنگ E.Herbays نمایندگان ICSU در این جلسه بودند.

در این جلسه Laclavere نماینده IUGG به عنوان اولین رئیس SCAR انتخاب شد. و نام SCAR به کمیته تحقیقات جنوبگان (Scientific committee on Antarctic Research) تغییر یافت.

Delegates at the VI SCAR meeting in Boulder, Colorado, USA in August 1962

محدوده جغرافیایی اسکار در سال 1958 آنتارکتیکا و جزایر ساب آنتارکتیک در نظر گرفته شد ولی در سال 2005 این محدوده به جزایر دریایی آنتارکتیک، اقیانوس جنوبی وبخش های دیگر مثل جزایر مک کواری، گوف، ایل آمستردام و ایل سنت پاول گسترش یافت.

نتیجه تصویری برای ‪map of antarctica‬‏

نقشه جنوبگان

 

سال بین المللی قطبی:

سال بین المللی قطبی International Polar Year 2007-2008 یا IPY بزرگترین برنامه تحقیقاتی هماهنگ شده در مناطق قطبی بود که تخمین زده میشود که 50 هزار محقق، گردشگر، معلمان، دانش آموزان و پرسنل پشتیبانی از 60 کشور دنیا در قالب 228 پروژه بین المللی در آن شرکت کردند. IPY به مدت دو سال تحقیقات و مشاهدات فشرده ای در قطب شمال و جنوب انجام داد.

IPY 2007-2008

هم اکنون اسکار 32 کشور عضو کامل و 12 کشور عضو همکار و 9 اتحادیه ISC دارد و برای جذب کشورهای دیگر آمادگی دارد.

ایران یکی از اعضای همکار اسکار است و مرجع قانونی آن در ایران پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی به ریاست فعلی دکتر بهروز ابطهی میباشد. این پژوهشگاه با ثبت مرکز ملی تحقیقات جنوبگان ایران NCAR به ریاست دکتر صالح از 1 سپتامبر 2014  با اسکار همکاری دارد.

نتیجه تصویری برای پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی

هم اکنون اسکار فعالیت های خود را به 4 بخش علوم زمین، علوم زیستی، علوم فیزیک و علوم انسانی دسته بندی کرده و در قالب این 4 گروه و همچنین برنامه های تحقیقاتی مشترک به کار خود ادامه میدهد. در مقالات بعدی نگاهی خواهیم داشت به این برنامه ها و علوم زیستی اسکار را برای شما معرفی خواهیم کرد.

مقاله ای که تقدیم شما شد دومین مقاله سایت ایران آنتارکتیک بود که به معرفی کمیته علمی تحقیقات جنوبگان پرداخت امیدوارم مورد توجه شما قرار گرفته باشه. لطفا نظرات و پیشنهادات خودتان برای من ارسال فرمایید.

با سپاس

محمود قیم اشرفی

دانشجوی دکتری تخصصی زیست شناسی دریا و پژوهشگر جنوبگان

 

منابع:

این مقاله یک مقاله علمی ترویجی است و منابع آن با استاندارد مقالات علمی پژوهشی و ISI ارائه نشده و جایگزین آن تمام منابع استفاده شده در متن با لینک منبع معرفی شده است.