سلام.

من محمود قیم اشرفی، دانشجوی دکتری تخصصی زیست شناسی دریا و پژوهشگر بیولوژی خلیج فارس هستم. من در مورد تاثیر استرس های دمایی خلیج فارس بر آبسنگ های مرجانی و همزیست ها و جوامع وابسته به آن تحقیق میکنم. خلیج فارس یک محیط حداکثری و گرمترین دریای جهان برای زیست این موجودات است. من به محیط های زیست حداکثری و شرایط سخت علاقه مند هستم. یکی دیگر از این محیط ها جنوبگان است. من شروع کرده ام به مطالعه و نگارش مقاله های علمی و ترویجی در مورد جنوبگان و چیزهایی که مطالعه میکنم و خودم یاد میگیرم را در مجله آنلاین ایران آنتارکتیک (Iran Antarctic) به اشتراک میگذارم. هدف من تولید محتوی مفید و صحیح در مورد جنوبگان و افزایش آگاهی عمومی به زبان فارسی هست.

این مقاله سوم مجله علمی ایران جنوبگان است. در مقاله قبلی به معرفی کمیته علمی تحقیقات جنوبگان (Scientific Committee on Antarctic Research) که دبیرخانه آن در کمبریج انگلستان است پرداختم. همانطور که اشاره شد کمیته علمی تحقیقات جنوبگان که به اختصار SCAR یا اِسکار نامیده میشود موظف است تا اقداماتی همچون بنیاد نهادن، توسعه و هماهنگی تحقیقات علمی بین المللی در منطقه جنوبگان و اقیانوس جنوبی را در درجه کیفی بالا انجام دهد و به جلسات شورای معاهده جنوبگان مشاوره دهد. و نیز گفته شد که اسکار هم اکنون 32 عضو کامل و 12 عضو همکار و 9 اتحادیه عضو دارد. ایران یکی از اعضای همکار اسکار است و مرجع قانونی آن در ایران یکی از مراکز پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی ایران به نام مرکز ملی تحقیقات جنوبگان NCAR است.

در این مقاله که سومین مقاله مجله آنلاین ایران جنوبگان است. قصد دارم به معرفی مرکز ملی تحقیقات جنوبگان ایران بپردازم. (National Center for Antarctic Research). برای این منظور مصاحبه ای انجام دادم با آقای دکتر ابوالفضل صالح، ریاست محترم مرکز ملی تحقیقات جنوبگان.

آقای دکتر ابوالفضل صالح دکتری شیمی تجزیه از دانشگاه تربیت مدرس
استادیار پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی و رییس مرکز ملی تحقیقات جنوبگان

آقای دکتر ابوالفضل صالح دکتری شیمی تجزیه از دانشگاه تربیت مدرس و عضو هیئت علمی پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی ایران هستند. ایشان یکی از پژوهشگران جوان کشورمان هستند که سوابق علمی و پژوهشی ارزشمندی در کارنامه خود دارند که نتایج این پژوهش های ارزشمندشان که در آزمایشگاه های شیمی و گشت های دریایی و تحقیقات میدانی صورت میگیرد را در مجلات معتبر ISI به چاپ رسانده اند. ایشان چند دوره مسئول گشت های تحقیقاتی علمی در خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر بوده اند. به همت ایشان و سایر اعضای هیئت علمی پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی در زمان ریاست آقای دکتر چگینی مرکز تحقیقات جنوبگان ایران را تاسیس کردند و هم اکنون با تهیه برنامه جامع جنوبگان برای حضور ایران در قاره جنوبگان و تاسیس پایگاه تحقیقاتی دائم ایران در آنتارکتیکا تلاش میکنند.

در ادامه این مصاحبه را میخوانید.

سوال: جناب آقای دکتر صالح سلام شما استادیار پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی و رییس مرکز ملی تحقیقات جنوبگان هستید. لطفا در مورد خودتان و سوابق تحصیلی و کاری خود برای مجله آنلاین ایران جنوبگان بفرمایید:

جواب:

با عرض سلام. اینجانب دوره دکتری شیمی با  تخصص تجزیه (آنالیز) از دانشگاه تربیت مدرس تهران را در سال 1389 به پایان رساندم. از سال 1390 در موسسه ملی اقیانوس شناسی (پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی فعلی) به عنوان عضو هیات علمی شروع به کار  کردم. قبل از آن و در دوره دکتری، به عنوان مشاور در بخش شیمی دریا در سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور فعالیت داشتم. از سال 1390 تا کنون به عنوان هیات علمی در این پژوهشگاه فعالیت دارم. در این دوره برخی وظایف اجرایی نیز به اینجانب محول گردیده است (از جمله مدیر گروه علوم غیر زیستی، رئیس پژوهشکده علوم دریایی، رئیس مرکز ملی تحقیقات جنوبگان و مسئول اجرای برنامه علمی شناور کاوشگر خلیج فارس).

سوال: بسیاری از کشورها مراکز علمی تحقیقاتی در حوزه مطالعات قطبی دارند که مرجع قانونی و علمی آن کشور در تشکل های جهانی همچون معاهده جنوبگان و کمیته علمی تحقیقات جنوبگان است. نیاز به تاسیس چنین مرکزی در ایران چگونه احساس شد؟ چرا ما باید چنین مرکزی در ایران داشته باشیم؟

جواب:

برای حضور در جنوبگان و بهره مندی از مزایا و منافع موجود در آن بویژه در مقوله پژوهش و تحقیقات علمی، جهت اطمینان از استفاده بهینه از امکانات و بودجه های اختصاص یافته، جلوگیری از فعالیت های موازی و اتلاف منابع، آغاز، ارتقاء و ساماندهی پژوهش در این حوزه و برقراری ارتباط موثر و سازنده با نهادهای علمی بین المللی در زمینه جنوبگان نیاز به وجود یک مرکز در سطح ملی است. پژوهشگران و مسئولان پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی نیز با درک ضرورت این موضوع و بررسی الگوهای مشابه اقدام به تاسیس چنین مرکزی در این پژوهشگاه نمودند.

سوال: برای تاسیس مرکز ملی تحقیقات جنوبگان در پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی چه اقداماتی انجام گرفت و این مرکز در چه سالی و چگونه تاسیس شد؟

جواب:

این مرکز با پیگیری های جناب آقای دکتر وحید چگینی و جمعی از همکاران ایشان در موسسه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی (پژوهشگاه فعلی) با موافقت و تصویب در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در سال 1392 تاسیس گردید.

سوال: مرکز ملی تحقیقات جنوبگان یکی از اعضای همکار کمیته علمی تحقیقات جنوبگان در بین 53 عضو آن است، که در 1 سپتامبر 2014 به عضویت این کمیته درآمده است. برای این عضویت چه اقداماتی صورت گرفت و چگونه ایران به عضویت اسکار درآمد؟

جواب:

در اوایل سال 2014 میلادی، درخواستی از طرف پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی همراه با یک معرفی نامه از نماینده ایران در شورای بین المللی علوم (دانشگاه تهران) برای عضویت جمهوری اسلامی ایران در کمیته علمی تحقیقات جنوبگان (SCAR) ارسال گردید. در این درخواست علاقمندی، سابقه فعالیت ها، برنامه ها و توانمندی های کشور در حوزه تحقیقات جنوبگان ارائه شده بود. پس از بررسی این درخواست توسط اعضای کمیته و ارائه توسط نمایندگانی از پژوهشگاه در سی و سومین نشست دوسالانه کمیته در اوکلند، نیوزلند در سپتامبر 2014 ایران به عضویت این کمیته درآمد.

سوال: اهمیت عضویت ایران در کمیته علمی تحقیقات جنوبگان چیست؟ و همچنین به طور کلی اهمیت عضویت ایران در چنین اتحادیه ها و مراکز بین المللی چیست؟

جواب:

مرجع اصلی علمی- بین المللی در زمینه جنوبگان، کمیته علمی تحقیقات جنوبگان است. تمام کشورهای مستقر در جنوبگان (30 کشور) و علاقمند به حضور و انجام تحقیقات (بیش از 20 کشور دیگر) در این سرزمین پهناور عضو این کمیته اند. همه برنامه های اصلی علمی و اکتشافی ملی و مشترک بین المللی در این کمیته برنامه ریزی، هدایت و نظارت می شود. علاوه بر این در این کمیته، برنامه های خوبی برای ظرفیت سازی در کشورهای تازه کار (در حوزه جنوبگان) وجود دارد که کشورهای تازه وارد به باشگاه تحقیقات جنوبگان می توانند از آن بهره مند شوند. علاوه بر آن، این کمیته نقش بسیار پررنگ و توصیه ای در نظام معاهداتی جنوبگان ایفا می کند به طوریکه در همه جلسات سالانه معاهده، نمایندگانی از این کمیته مشارکت دارند و بر کیفیت تحقیقات کشورها و برنامه های موجود در جنوبگان نظر می دهند. جمهوری اسلامی ایران نیز برای بهرمندی از مزایای چنین مرجع معتبری، عقلانی است که به عضویت آن درآمده و از حداکثر ظرفیت آن جهت تسریع برنامه ها، افزایش بهره وری و مشارکت در فعالیت های برجسته بین المللی بهرمند شود.

سوال: عضویت ایران در اسکار هم اکنون در حالت همکار است. برای تبدیل عضویت مرکز ملی تحقیقات جنوبگان ایران به حالت عضو کامل چه اقداماتی باید صورت بگیرد؟ اصولاً تفاوت عضو همکار و عضو کامل چیست؟

جواب:

عضویت در این کمیته در بدو امر به صورت وابسته است. در این مرحله کشور می تواند از همه مزایای این کمیته بجز حق رای بهرمند گردد. برای تبدیل شده به عضو کامل، نیاز به انجام فعالیت های علمی و تحقیقاتی قابل توجه و برجسته ای توسط محققان کشور می باشد. پس از راه اندازی یک برنامه علمی منظم، انجام پژوهش به طرق مختلف از جمله اعزام محقق از طریق برنامه های علمی سایر کشورهای پیشرو در این زمینه و تقویت رزومه علمی کشور می توان برای تبدیل شدن به یک عضو کامل درخواست مجددی را به این کمیته ارسال نمود.

سوال: مهمترین معاهده جهانی در مورد جنوبگان معاهده جنوبگان است که در 1 دسامبر 1959 در واشنگتن به امضا رسید و پس از آن هم همچنان کشور های دیگر با امضای آن به عضویت آن پذیرفته میشوند. هم اکنون این معاهده 54 عضو دارد. آیا ایران برای عضویت و امضای این معاهده اقدامی انجام داده است؟

جواب:

بله، پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی درخواستی را برای وزارت علوم تحقیقات و فناوری مبنی بر اقدام جهت عضویت در معاهده جنوبگان ارسال نموده است. الحاق به معاهده مستلزم تصویب در مجلس شورای اسلام است. خوشبختانه این کار در وزارت علوم در حال پیگیری و از طرفی اهمیت آن در یکی از کمیسیون های مجلس شورای اسلامی از طریق مکاتبه و جلسات مذاکره حضوری از طریق این پژوهشگاه تبیین گردیده است.

سوال: اهمیت معاهده جنوبگان چیست و همچنین بفرمایید اهمیت عضویت ایران در معاهده جنوبگان چیست؟

جواب:

معاهده جنوبگان و در مقیاسی بزرگتر، نظام معاهداتی جنوبگان را می توان به عنوان مرجع حاکمیتی در جنوبگان در نظر گرفت. هرگونه فعالیت شامل حضور یک تیم تحقیقاتی در جنوبگان با نظارت اعضای معاهده انجام می شود. تصمیم گیری های اجرایی در مورد جنوبگان و سرنوشت آن در جلسات سالانه این کمیته و توسط اعضای اصلی (مشورتی) انجام می شود. اصولا یکی از اهداف اصلی حضور کشورها در جنوبگان، مشارکت در تاثیرگذاری بر سرنوشت این سرزمین پهناور است که از نظر حقوقی مسیری جز تبدیل شدن به عضو اصلی معاهده ندارد. پس پیوستن به معاهده به عنوان عضو غیر مشورتی در بدو امر و سپس انجام فعالیت های علمی برجسته و مستمر، احداث پایگاه تحقیقاتی و حضور در آنجا و در نهایت تبدیل شدن به عضو مشورتی و تاثیر گذار، مسیری است که جمهوری اسلامی ایران نیز مانند سایر کشورهای عضو باید طی نماید.

سوال: طبق ماده 2 معاهده جنوبگان تحقیقات علمی در قاره جنوبگان و همکاری برای رسیدن به این هدف آزاد است. آیا ایران برنامه ای برای تحقیقات علمی در قاره جنوبگان و یا راه اندازی پایگاه تحقیقاتی دائم در جنوبگان دارد؟ آیا برای رسیدن به این هدف اقداماتی انجام شده است؟

جواب:

خوشبختانه امروز، اهمیت حضور ایران در جنوبگان در سطح دولت، مجلس و سایر نهادهای حاکمیتی کشور به خوبی درک شده و همگی بر ضرورت موضوع تاکید دارند. در این خصوص نیز برنامه ای بلند مدت توسط مرکز ملی تحقیقات جنوبگان در پژوهشگاه تدوین و ارائه شده است که در سطوح بالا در دست بررسی است. امیدوارم به زودی بتوانیم خبرهای خوبی در این خصوص منتشر کنیم.

سوال: اهمیت راه اندازی پایگاه تحقیقاتی دائم یا موقت در جنوبگان چیست؟ چرا ما میخواهیم در جنوبگان حضور داشته باشیم؟

جواب:

جنوبگان منطقه ای در نیم کره جنوبی است با وسعت حدود 34 م کیلومتر مربع که شامل قاره قطب جنوب (بزرگتر از قاره اروپا)، اقیانوس جنوبی، صفحات یخی و جزایر متعدد است. این منطقه ویژگی های محیطی و علمی منحصر به فردی دارد. 30 کشور که اتفاقا از پیشرفته ترین کشورها در حوزه های علوم و تکنولوژی هستند به طور دایم در این سرزمین مستقر بوده و در حال انجام فعالیت های علمی و تحقیقاتی هستند. کشورهای درحال توسعه نیز مشتاقانه در حال ورود به این سرزمین هستند حتی کشورهایی که هیچ ارتباط مستقیم دریایی با این بخش از کره زمین ندارند (مانند ترکیه). با این توضیح به نظر می رسد ما به شدت از قافله عقب مانده ایم و ضروری است در اسرع وقت زیر ساخت لازم را برای بهرمندی کشور از این منطقه وسیع از نیم کره جنوبی فراهم نماییم.

 

سوال: آقای دکتر محمد رضا شکری عضو هیئت علمی دپارتمان زیست شناسی دریا، دانشگاه شهید بهشتی که از همکاران شما در پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی نیز هستند. در سال 1999 یک سفر تحقیقاتی به مدت 3 ماه به قاره جنوبگان داشته اند. لطفا در مورد این سفر توضیح دهید که چگونه و با چه اهدافی انجام شده است و نقش پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی در این سفر و دست آوردهای آن چه بود؟

جواب:

حضور جناب آقای دکتر شکری در جنوبگان، اولین حضور یک محقق ایرانی در قاره قطب جنوب محسوب می شود که با تلاش و انگیزه و روحیه ماجراجویی ایشان و هماهنگی مرکز ملی اقیانوس شناسی ایران و مرکز تحقیقات جنوبگان کشور هندوستان انجام گردید. ایشان گزارش مفصلی از حدود 100 روز حضور خود در جنوبگان در پایگاه مایتری با پرداختن به مسایل مختلف از جمله ویژگی های محیطی و اقلیمی، مسایل فنی و پشتیبانی، شرایط و ساختار پایگاه هندی ها و موضوعات مورد مطالعه در زمان حضورشان در قاره قطب جنوب تهیه نموده اند که فکر می کنم در کتابخانه پژوهشگاه موجود می باشد. احتمالا ایشان در صدد انتشار کتابی در این زمینه نیز هستند.

نفر چهارم از راست دکتر محمد رضا شکری در جنوبگان (سال 1999)

سوال: ارتباط مرکز ملی تحقیقات جنوبگان با سایر پژوهشکده های علمی و دانشگاه های کشور چگونه است؟

جواب:

مرکز ملی تحقیقات جنوبگان در شرایط فعلی به دنبال تصویب برنامه ملی تحقیقات جنوبگان در سطح اجرایی کشور و اختصاص بودجه مناسب برای آغاز موثر چنین برنامه ای است. پس از تصویب این برنامه و اختصاص بودجه مناسب، مهمترین بخش برنامه یعنی اعزام محققان کشور به جنوبگان در دستور کار قرار خواهد گرفت. برای عملی شدن این بخش ابتدا یک کمیته علمی متشکل از اساتید برجسته دانشگاهی و پژوهشی تشکیل شده و با اعلام فراخوان، پیشنهاده های پژوهشی در زمینه جنوبگان از پژوهشگران کشور دریافت شده و پس از داوری و انتخاب موارد برتر، حمایت لازم از محققان منتخب جهت انجام پژوهش خود از طریق اعزام به جنوبگان انجام خواهد شد. الگوی مشابهی در کشورهای بدون پایگاه در جنوبگان در حال انجام است که نتایج بسیار خوبی را نیز به همراه داشته است (مانند کشور مالزی).

سوال: شما در سی و سومین نشست دوسالانه و کنفرانس علمی اسکار در اوکلند نیوزیلند به همراه ریاست محترم وقت پژوهشکده ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی جناب آقای دکتر چگینی حضور داشته اید. لطفا در مورد این کنفرانس و دست آوردهای آن بیشتر برای ما بفرمایید.

جواب:

در سی و سومین نشست دو سالانه اسکار قرار بود درخواست جمهوری اسلامی ایران برای عضویت در این کمیته همراه با کشور جمهوری چک بررسی شود. پس از ارائه درخواست ایران و پاسخگویی به سوالات توسط تیم سه نفره اعزامی از پژوهشگاه و رای گیری اعضا در غیاب نمایندگان ایران، در نهایت با درخواست ما موافقت شده و ایران به عضویت این کمیته درآمد. در کنار این نشست، کنفرانس علوم آزاد جنوبگان نیز با حضور بیش از 1000 دانشمند و محقق از همه کشورهای حاضر در جنوبگان برگزار گردید که برنامه جمهوری اسلامی ایران و مطالعات حقوقی صورت گرفته توسط متخصصان مربوطه در پژوهشگاه نیز به صورت مقالاتی در این کنفرانس پذیرفته و ارائه گردید. آشنایی با افراد کلیدی و تاثیرگذار در این حوزه و حضور آنها در کشور برای بحث های ظرفیت سازی و آموزش از دیگر دستاوردهای این سفر به شمار می رود.

از چپ به راست: دکتر سید ضیاء الدین مدنی، دکتر وحید چگینی، پروفسور خرونیمو لوپز مارتینز (ریاست فعلی SCARو دکتر ابوالفضل صالح (در سی و سومین نشست دوسالانه و کنفرانس علمی 2014، اوکلند، نیوزیلند)

سوال: با سپاس همچنین اگر در همایش ها و جلسات بین المللی دیگر در موضوع جنوبگان شرکت داشته اید و یا برنامه ای در آینده برای شرکت در نهمین کنفرانس آزاد علوم اسکار در 31 جولای 2020 در شهر هوبارت استرالیا دارید لطفا عنوان بفرمایید:

جواب:

حضور نماینده پژوهشگاه (ریاست پژوهشگاه) در جلسات دوسالانه کمیته تحقیقات جنوبگان در شرایط فعلی تنها حضور ما در همایش ها و جلسات بین المللی مرتبط با جنوبگان می باشد. البته در این سالها برخی از پژوهشگران پژوهشگاه بویژه در حوزه مطالعات حقوقی از طریق پژوهش های تخصصی خود در این زمینه و نوشتن مقالات متعدد و ارسال به همایشهای مرتبط توانسته اند از کانالهای پژوهشی که برای همه دانشگاهیان و اعضای هیات علمی کشور کمابیش فعال است در این رویدادها مشارکت نمایند. تا کنون تعدادی کارگاه آموزشی مرتبط با جنوبگان نیز با حمایت پژوهشگاه، SCAR و SCOR با دعوت از مدیران و محققان قطبی در کشور برگزار شده است.

سوال: برای دست یابی به برنامه جنوبگان ایران توسط مرکز تحقیقات جنوبگان چه انتظاری از سازمان های دولتی و مجلس جمهوری اسلامی ایران و وزارت علوم و تحقیقات و فناوری و یا سایر ارگان ها دارید؟

جواب:

اختصاص بودجه حداقلی سالانه برای بستر سازی جهت حضور موثر جمهوری اسلام ایران در جنوبگان. اعزام حدود 10 محقق در سال از طریق حمایت مالی داخلی و از طریق تفاهم نامه های بین المللی با کشورهای پیشرو و هم پیمان و الحاق به معاهده جنوبگان می تواند فعالیت های موثر و خوبی برای شروع باشد.

سوال: پژوهشگران و دانشگاهیان ایران چگونه میتوانند به برنامه جنوبگان ایران کمک کنند؟

جواب:

قبل از اختصاص بودجه سالیانه به مرکز ملی تحقیقات جنوبگان: انجام پژوهش در زمینه جنوبگان از مسیرهای کم هزینه مانند استفاده از داده های ماهواره ای، نوشتن مقالات مروری، ثبت درخواست استفاده از حمایت های مالی کمیته علمی تحقیقات جنوبگان (SCAR) و شورای مدیران برنامه ملی جنوبگان (COMNAP) و ارسال مستندات انتشارات علمی خود برای مرکز جهت درج در رزومه علمی کشور.

بعد از اختصاص بودجه سالیانه به مرکز: مشارکت در تهیه پروپوزال های علمی در رابطه با جنوبگان جهت رقابت برای حضور و انجام پژوهش در جنوبگان و انجام تحقیقات پایدار در موضوع جنوبگان.

سوال: شما پیش از این گفته بودید که از طرح های دانشجویی در قالب پایان نامه های کارشناسی ارشد و رساله های دکتری با موضوعات مرتبط حمایت میکنید. این حمایت به چه صورت است. لطفا در مورد طرح هایی که تاکنون تصویب شده و شرایط ارسال طرح اگر اطلاعاتی موجود است عنوان فرمایید.

جواب:

در زمانی که وضعیت اقتصادی قدری بهتر بود این حمایت به صورت حمایت مادی محدود انجام می شد. در شرایط فعلی و قبل از تخصیص بودجه مشخص به برنامه، این حمایت تنها به صورت معنوی و از طریق معرفی و توصیه به عنوان نماینده جمهوری اسلام ایران در کمیته علمی تحقیقات جنوبگان صورت می گیرد. موارد موفقی هم داشته ایم که تا مراحل خوبی جهت دریافت حمایت مالی از اسکار پیش رفته است. امیدوارم بزودی وارد فاز حمایت مادی از طرح های پژوهشی برتر در زمینه جنوبگان شویم.

سوال: برای ارتباط علاقه مندان و دانشجویان و پژوهشگران با مرکز ملی تحقیقات جنوبگان و طرح سوال و یا مشاوره با شما آیا راه ارتباطی موجود است؟ این افراد باید به کجا مراجعه کنند؟

جواب:

بله. از طریق حضور در پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی و یا ارسال ایمیل به آدرس inioas@inio.ac.ir

سوال: من میخواهم یک سوال را به موضوعی غیر از از جنوبگان اختصاص دهم و از پاسخ آن برای طرح سوالی مرتبط استفاده کنم. سوال من در مورد دریاهای ایران بخصوص خلیج فارس است که مورد علاقه شما و من است. شما مطالعاتی در مورد خلیج فارس و همچنین دریای عمان در علم شیمی دریا دارید و من افتخار داشتم که در یکی از گشت های دریایی با کشتی کاوشگر خلیج فارس که متعلق به پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی است همراه شما باشم. بخش اول سوال من این است که آیا اخبار جدید و اکتشافات جدیدی از خلیج فارس دارید؟ لطفا چند سطری درمورد خلیج فارس و دریای عمان و گشت های دریایی پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی برای ما بفرمایید.

جواب:

بعد از اینکه شناور کاوشگر خلیج فارس ساخته و تحویل پژوهشگاه گردید، زمانی که جناب آقای دکتر ابطحی هدایت پژوهشگاه را عهده دار شدند، چندین برنامه کلان به تصویب رسید که یکی از آنها برنامه کلان “پایش اقیانوس شناسی خلیج فارس و دریای عمان” است. مسئولیت این برنامه به عهده اینجانب است. در قالب این برنامه قرار است علایم زیستی و غیر زیستی این پهنه های آبی ارزشمند به طور مداوم مورد بررسی و پایش قرار گیرد. بیش از 25 عضوهیات علمی از پژوهشگاه و تعدادی از اعضای هیات علمی و دانشجویان دوره دکتری از دانشگاه های دریایی کشور تا کنون در این برنامه و گشت های مرتبط با آن مشارکت داشته اند. پژوهشگران در حوزه های فیزیک دریا، شیمی دریا، زیست شناسی دریا، زمین شناسی، علوم جوی، سنجش از دور و فناوری و مهندسی دریا به برداشت منظم اطلاعات و تحلیل آن مشغولند. موضوعاتی مانند تعین مناطق هایپوکسیا (کم اکسیژن) در خلیج فارس، رصد منقطه کم اکسیژن دریای عمان، پدیده اسیدی شدن، کشف و ارزیابی وضعیت زیستگاه مرجان های منزوی در خلیج فارس، تعیین وضعیت آلودگی های نفتی و صنعتی در آب و رسوب، توزیع میکروپلاستیک ها در خلیج فارس و دریای عمان، دینامیک شناورزی ها، توزیع و چرخه مواد مغذی، ارزیابی زیستگاه های مرجانی از طریق تصویربرداری هوایی با استفاده از پهپاد، بررسی تاثیر سیلاب های اخیر در وضعیت خلیج فارس، بازسازی شرایط گذشته نزدیک در خلیج فارس و موضوعات مشابه از جمله فعالیت های در دست انجام در این برنامه است که گزارش ها و نتایج آن بزودی منتشر خواهد شد. قطعا، چنین برنامه ای منجر به تولید حجم زیادی از داده های ارزشمند با پیوستگی مکانی و زمانی مناسب جهت استفاده در شبیه سازی و پیش بینی در محیط های دریایی پیرامونی خواهد شد.

کشتی تحقیقاتی با نام کاوشگر خلیج فارس متعلق به پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی

سوال: و اما سوال اصلی من این است که آیا میتوان از تجارب مدیریت و برگزاری گشت های دریایی در خلیج فارس و دریای عمان با مشارکت پژوهشگران از رشته های مختلف همچون زیست شناسی، شیمی، فیزیک، زمین شناسی و سنجش از دور و متخصصین فنی و دریانوردی در آینده برای برگزاری برنامه تحقیقات در جنوبگان استفاده کنیم؟

جواب:

این تجارب در زمینه های مدیریتی، علمی، عملیات میدانی، فنی و آزمایشگاهی قطعا می تواند در شرایطی متفاوت مانند آنچه در اقیانوس هند و از آن  دشوار تر در اقیانوس جنوبی حاکم است مورد استفاده قرار گیرد. ولی، پرواضح است که شرایط در اقیانوس جنوبی (محدوده جنوبگان) بسیار دشوار و مستلزم استفاده از شناور یخ شکن بزرگ با تجهیزات آب عمیق است. برنامه جنوبگان جمهوری اسلامی ایران در بخش علمی احتمالا در حوزه های مختلفی گسترش خواهد داشت که یکی از آنها علوم اقیانوس شناسی است. زمینه های دیگری مانند هوافضا، نجوم، زمین شناسی، تغییر اقلیم، مهندسی، علوم پایه، پزشکی و … نیز قطعا در چنین برنامه ای ابعاد پررنگی خواهند داشت.

سوال: شما یک شیمیدان هستید. شیمی مادر علوم تجربی است و در تمام مطالعات طبیعی کاربرد دارد. به نظر شما اهمیت مطالعات شیمی در جنوبگان چیست؟ چه موضوعاتی را برای مطالعه در جنوبگان از نظر علم شیمی مناسب میدانید؟

جواب:

همانند سایر مناطق دریایی و خشکی، مطالعات وابسته به علم شیمی در مرز دانش در منطقه جنوبگان نیز بسیار گسترده است. از مطالعه چرخه های بیوژئوشیمیایی در اقیانوس منجمد جنوبی و دریاچه های آب شیرین سطحی و مدفون زیر صفحات یخی گرفته تا شیمی محیط زیست و آلودگی ها  در اقیانوس، قاره و اتمسفر جنوبگان، شیمی برف و یخ، آنالیزهای شیمیایی در مغزه های یخی برای بازسازی اقلیم گذشته و بسیاری موضوعات دیگر در حال انجام. برای بنده، بررسی روند اسیدی شدن و تاثیرات آن بر محیط زیست اقیانوس جنوبی و دریاهای مرتبط، با توجه به پایین بودن درجه اشباع کربنات کلسیم در این محیط و دمای نزدیک به صفر (قابلیت انحلال بیشتر دی اکسید کربن اتمسفری در آب دریا) از جذابیت بیشتری برخوردار است.

سوال: نظر شما در مورد مجله آنلاین علمی و ترویجی ایران آنتارکتیک چیست؟ آیا ارائه مقالات علمی و اطلاع رسانی در این سایت میتوانند به آگاهی عمومی در جامعه و کسب مشارکت های عمومی مسئولین و مردم کمک کند؟

جواب:

یکی از بایدها در کنار انجام فعالیت های علمی و تحقیقاتی ترویج آن است، به زبانی که جامعه براحتی بتواند آن را درک و از اهمیت آن مطلع شود. به زبانی دیگر، یک محقق یا یک مجموعه تحقیقاتی باید بتواند با فراهم آوردن اطلاعات مناسب و در دسترس (مانند گزارش ها و مقالات ترویجی)، حمایت عموم جامعه را از فعالیت های خود کسب نماید. به نظر می رسد، مجله علمی و ترویجی ایران-آنتارکتیک نیز با انتشار مقالات ترویجی در جهت افزایش اطلاعات عمومی در زمینه جنوبگان می تواند نقش موثری ایفا کند. امیدوارم در این راه موفق باشید.

سوال: ضمن تشکر از وقتی که در اختیار من قرار دادید در انتها اگر مطلبی هست که میخواهید اضافه بفرمایید و عنوان نشده است بفرمایید.

جواب:

خواهش می کنم. خیر فکر نمی کنم مطلبی جا مانده باشد. از تلاش شما برای اطلاع رسانی در این خصوص تشکر می کنم.

 

خیلی ممنون که وقت گران بهای خودتان را در اختیار مجله آنلاین ایران آنتارکتیک قرار دادید. امیدوارم در اجرای برنامه های خود موفق باشید.

مقاله ای که مطالعه کردید مقاله سوم مجله آنلاین ایران آنتارکتیک بود که این مقاله به معرفی مرکز ملی تحقیقات جنوبگان در قالب مصاحبه با آقای دکتر ابوالفضل صالح عضو هیئت علمی پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی و رییس مرکز  در مهر 1398 تهیه شده بود. هدف مجله آنلاین ایران آنتارکتیک تولید محتوی در مورد جنوبگان و قطب جنوب برای فارسی زبانان و افزایش آگاهی در این موضوع است. من محمود قیم اشرفی دانشجوی دکتری تخصصی زیست شناسی دریا و پژوهشگر خلیج فارس و علاقه مند علوم جنوبگان این مقاله را تقدیم شما کردم. لطفا نظرات و پیشنهادات خود را برای من ارسال فرمایید.  رویای من حضور جمهوری اسلامی ایران در جنوبگان و تاسیس پایگاه تحقیقاتی با مشارکت تمامی ارگانها و نهادهای علمی و تحقیقاتی و پژوهشگران و دانشمندان ایرانی در جنوبگان است.

با سپاس

محمود قیم اشرفی- دانشجوی دکتری تخصصی زیست شناسی دریا- پژوهشگر خلیج فارس و علاقه مند علوم جنوبگان

Episode 3: Iranian National Center for Antarctic Research (NCAR)

Interview Dr. Abolfazl Saleh