سلام این مقاله چهارم مجله آنلاین ایران جنوبگان است که در موضوع جنوبگان و قطب جنوب تولید محتوی میکند. در مقاله قبل به معرفی مرکز ملی تحقیقات جنوبگان ایران پرداختیم و به همین منظور با آقای دکتر ابوالفضل صالح مصاحبه کردیم.

دکتر ابوالفضل صالح در این مصاحبه عنوان کردند که یکی از اهداف جمهوری اسلامی ایران و مرکز ملی تحقیقات جنوبگان ایران ایجاد پایگاه تحقیقاتی موقت و دائم در قاره جنوبگان و اجرای برنامه تحقیقات جنوبگان ایران است. که برای این منظور طرح جامعی در دست بررسی و اجرا است.

اگر این مقاله را مطالعه نکرده اید میتوانید اینجا مطالعه کنید. در مقاله چهارم میخواهم به شما بگویم که هم اکنون در قاره جنوبگان چه میگذرد؟ و زندگی در آنجا چگونه است؟ این مقاله را در ادامه من محمود قیم اشرفی دانشجوی دکتری زیست شناسی دریا پژوهشگر و علاقه مند علوم جنوبگان تقدیم شما میکنم.

در جنوبگان چه میگذرد؟

جنوبگان برای انسان یک محیط بیگانه است. آنجا جایگاه بدترین هاست. تخیل انسان در جنوبگان پرورش مییابد. گویی اینجا مکانی است که از افسانه ها آمده است. جنوبگان تحت سلطه یخ هاست. اینجا غیر قابل سکونت ترین مکان های واقعی کره زمین است. گرمایش جهانی در حال تغییر دادن آن است. شاید ما آخرین فرصت ها را برای مشاهده شگفتی های آن را هم اکنون در اختیار داریم.

این آخرین فرصت برای کشف نمونه های خارق العاده سازگاری حیات در این شرایط حداکثری است. اینجا انتهای زمین است. همه جا از یخ پوشیده شده است. هیچ مکانی از اینجا سردتر، خصمانه تر و طوفانی تر نیست (برگرفته از David Attenborough).

جنوبگان دو فصل دارد، یکی تابستان شلوغ که فعالیت های علمی دانشمندان در آن انجام میشود از اکتبر تا فوریه و دیگری زمستان وحشی و آرام که عده قلیلی در آن زندگی میکنند. جهت ادراک صحیح این خشکی باید هر دو فصل را روی این یخ ها زندگی کرد تا این مکان قریبه را درک کرد.

صفحه قاره جنوبگان در پایین کره زمین قرار دارد. این قاره بزرگتر از کل کشور ایالات متحده امریکا است. تنها 5000 نفر در تابستان در جنوبگان حضور دارند و کار و تحقیق میکنند. عمده تحقیق ها مربوط به مطالعات اقلیم جهانی و علوم است. ولی در زمستان شرایط فرق میکند. در زمستان جنوبگان تنها میزبان کمتر از 700 نفر است. برخلاف باور عمومی تمامی این افراد دانشمند یا گردشگر نیستند و اقشار مختلف در شغل های متنوع در این دو فصل به این قاره دوردست سفر میکنند. امروزه این افراد سفرشان را با هواپیماهای باری پهن پیکر که توانایی فرود بر روی باند یخی را دارند انجام میدهند. و سپس در ایستگاه های تحقیقاتی کشورهای خودشان مشغول به کار میشوند.

بزرگترین ایستگاه تحقیقاتی موجود در قطب جنوب ایستگاه مک موردو McMurdo Station و متعلق به کشور آمریکا است. که در جزیره رُز و مقابل کوه معروف اربوس که جنوبی ترین کوه آتشفشانی فعال کره زمین است و کنار دریا قرار دارد.

این ایستگاه در تابستان پذیرای 1200 نفر است. این ایستگاه دارای یک فرودگاه است که از یخ با ضخامت 2.5 متری بر روی دریای راس تشکیل شده است. دریای راس بزرگترین خلیج جنوبگان است. کلبه کاپیتان اسکات که در سال 1902 ساخته شده است هم در این نقطه قرار دارد. این ایستگاه از نمای خارجی شبیه یک شهرک صنعتی است که از سوله های بزرگی ساخته شده است و انواع ماشین آلات راه و ساختمانی در اطراف آن باعث شده است تا این ایستگاه بیشباهت به کارگاه ساختمانی نباشد.

اما شرایط داخل این سوله ها متفاوت است و انواع فضاهای رفاهی همچون اتاق و سوئیت های مجهز، رستوران، سالن های ورزشی و رفاهی فضای مطبوعی را به وجود آورده است و تحمل زندگی در شرایط خشن جنوبگان را راحتتر میکند. درواقع شرایط تا این حد که تصور میشود بد هم نیست و در روزهای آفتابی و بدون باد قدم زدن در بیرون با یک دست لباس گرم مثل آنچه که ما در زمستان ها در ایران در شهرهایی مثل تهران یا اردبیل میپوشیم بسیار لذت بخش خواهد بود.

ولی در روزهای طوفانی و شرایط بد آب و هوایی بهتر است در اتاقتان بمانید و به یک برنامه تلوزیونی تماشا کنید یا با یک فنجان قهوه داغ در کافی شاپ یا رستوران وقت خود را بگذرانید. البته اگر وقت آزادی داشته باشید چون در اینجا شما به دلیلی حضور دارید اگر دانشمند هستید باید به تحقیقات خود بپردازید و اگر دانشمند نیستید نیز باید به وظایف خود در شغلی که هستید مشغول باشید. مثل آشپز، راننده، مسئول تاسیسات، آتش نشان، تعمیرکار، کارگر، پزشک، کارمند اداری و یا هر پست و شغلی که برای اداره یک شهر کوچک لازم است.

دراصل ساکنین ایستگاه مک‍ موردو بیشتر افراد پشتیبانی هستند و دانشمندان بین این نقطه و ایستگاه های موقت یا دائم تحقیقاتی خود در تردد هستند. اگر این سوال برای شما پیش آمده است که ایستگاه های موقت یا دائم تحقیقاتی کجا هستند و دانشمندان در آنجا چکار میکنند!؟ من برای شما خواهم گفت.

دانشمندان زیست شناس دریایی که به غواصی و مطالعه ماهی ها، اسفنج ها، عروسهای دریایی، شانه داران، خارپوستان، نرم تنان همچون دوکفه ای ها، بنتوزها و تک سلولی های کف زی همچون روزنه داران و غیره علاقه دارند بروی صفحات یخ که روی دریا قرار دارد حفراتی ایجاد میکنند و با احداث یک چادر موقت و یا اتاقت دائم بر روی آن ایستگاه غواصی خود را ایجاد میکنند. این افراد در آب صفر تا منفی دو درجه زیر یخ ها غواصی کرده و نمونه های خود را جمع آوری میکنند. این زیست شناسان دریایی معمولاً اقدام به تاسیس یک آزمایشگاه زیست شناسی در کنار اتاقک غواصی کرده و مطالعات خود را در آنجا انجام میدهند. زیست شناسان دریایی علاقه مند به پستانداران در محل های تجمع فوک ها کمپ خود را بنا میکنند. زیست شناسان دریایی علاقه مند به پرندگان دریایی در محل های تجمع پنگوئن ها حضور دارند. زمین شناسان به کوه اربوس که جنوبی ترین آتشفشان فعال جهان است و غارها و دودکشهای آن علاقه دارند.

کوه اربوس به علت فوران های گاه و بیگاه و انفجارهای مواد مذاب و ارتفاع زیاد آن محل مناسبی برای اقامت طولانی این دانشمندان نیست ولی آنها نیز کمپ خود را در نزدیک ترین مکان امن و ارتفاع کم که اکسیژن آن مناسب باشد برپا میکنند. محققین علوم جوی، منجمان و محققین فضایی به محیط های آرام تر علاقه دارند. محققین کوه های یخی به تغییرات و حرکت های آنها توجه میکنند. زمین شناسانی که به دنبال شهاب سنگ ها میگردند از رنگ سیاه این کانی ها بر روی سطح سفید یخچالهای جنوبگان استفاده میکنند.

طبق ماده 2 معاهده جنوبگان تحقیقات علمی برای محققین در جنوبگان آزاد است و همکاری برای رسیدن به این عمل باید صورت بپذیرد ولی ماده سوم به این موضوع اشاره دارد که مشاهدات و نتایج علمی قاره جنوبگان باید به اشتراک عموم گذاشته شود و آزادانه در دسترس باشد. و ماده هفتم این اجازه را میدهد که این ایستگاه ها و مراکز مورد بازرسی قرار گیرند. مهمتر از همه ماده اول معاهد جنوبگان است که قاره جنوبگان تنها جهت مقاصد صلح آمیز قابل استفاده است.

ایستگاه تحقیقاتی دیگر بیس اسکات Scott Base  است که متعلق به کشور نیوزیلند است. این ایستگاه تنها 3 کیلومتر از مک موردو فاصله دارد و خیلی از آن کوچکتر است. اسکات بیس در تابستان 80 نفر و در زمستان 10 نفر جمعیت دارد. در کل 30 بیس (مرکز) Base دائمی و اصلی در جنوبگان وجود دارد. که جمعیت این مرکز ها خیلی کم است. برخی از این بیس ها به شرح زیر هستند. بریتانیا King Edward Point، فرانسه Kerguelen Islands، ژاپن Showa station، نوروژ Troll Station، روسیه Bellingshausen و استرالیا Mawson Station. ایستگاه جنوبگان آمونسن – اسکات (به انگلیسی: Amundsen–Scott South Pole Station) ایستگاهی تحقیقاتی متعلق به ایالات متحده آمریکا است که در نقطه قطب جنوب در قاره جنوبگان ساخته شده و جنوبی‌ترین نقطه با سکنه بر روی کره زمین به‌شمار می‌رود.

در جنوبگان درست است که قطب نما به علت نزدیکی به قطب مغناطیسی کار نمیکنه ولی ساعتهای آفتابی در تابستان میتونند به دقت در 24 ساعت شبانه روز ساعت را نشان دهند. 4 ماه خورشید از اکتبر تا فوریه نور خود را از این مکان در 24 ساعت شبانه روز دریغ نمیکنه.

خورشید دائما در آسمان و به دور شما در گردش است. البته خورشید مایل میتابد و اونقدر بالا نمیاد تا پشت شما را گرم کند. ولی تنها در اواسط ماه مارچ به مدت چند هفته شرایط عادی تر میشه و طلوع و غروب خورشید را داریم. میتوانید با طلوع خورشید از خواب بیدار شوید و با غروب آن به رختخواب بروید. بعد از این مدت در پایان آپریل خورشید غروب کرده و تا 4 ماه دیگر طلوع نمیکند.

ماه جون و جولای تاریک ترین روزهای سال هستند و اثار نور خورشید نیز دیده نمیشوند. در این مدت که زمستان جنوبگان و شب طولانی آن است عده کمی در جنوبگان باقی میمانند و بقیه برای یک استراحت 6 ماهه به کشور خودشان باز میگردند. کسانی که در زمستان در قاره جنوبگان میمانند بیشتر افراد پشتیبانی و تعمیر و نگهداری هستند. در این زمان باید به زندگی در تاریکی عادت کنید. تنها نوری که در این مدت وجود دارد، نور ستاره ها و نور شفق قطبی است.

شفق قطبی نور سبز رنگی است که در شب جنوبگان دیده میشود. شفق قطبی بر اثر برخورد ذرات باردارِ بادِ خورشیدی و یونیزه شدن مولکول‌های موجود در یونوسفر زمین به وجود می‌آید. زندگی در غیبت خورشید میتواند مشکلاتی را برای انسان ایجاد کند مثل افسردگی، عدم تنظیم ریتم خواب و رنگ پریدگی. در اگوست کم کم نور شفق مشاهده میشود که خبر از طلوع دوباره خورشید را میدهد. در این مدت آسمان به رنگ سرخ مشاهده میشود. در این زمان خورشید خود را نشان میدهد و روزهای کوتاه آغاز میشود. از چند دقیقه تا یک ساعت تا دوباره روز و شب برابر شوند و تا ماه اکتبر که حکومت خورشید بر آسمان جنوبگان آغاز شود(اقتباس آزاد از گزارش ها ومستندات Anthony Powell و Werner Herzog).

در ادامه با تعدادی تصویر بیشتر با این موضوع آشنا میشوید.

 

Scott's hut at Hut Point with McMurdo Station in the background

کلبه اسکات که در سال 1902 در جزیره رُز ساخته شده است. در پشت این کلبه ایستگاه مک موردو قرار دارد.

McMurdo Station Antarctica

ایستگاه Mcmurdo متعلق به آمریکا در جزیره رُز-جزیره سفید در چپ و جزیره سیاه در راست قرار دارد. فضای بین این جزایر را دریای منجمد راس پرکرده است.

McMurdo Antarctica map

موقعیت مک موردو در جنوبگان در دریای راس و جزیره رُز

Ross Island map

جزیره رُز و ارتباط آن با قاره اصلی جنوبگان که از طریق دریای منجمد راس  و صفحه یخی مک موردو است.

Mount Erebus

نمایی از کوه آتش فشانی اربوس از ایستگاه مک موردو

C-17 arriving at Pegasus Field Antarctica

هواپیمای پهن پیکر C-17 بر روی باند یخی فرودگاه مک موردو فرود آمده است. این هواپیما باری و مسافری است.

memorial cross erected to Captain Scott and his South Pole teamیاد بود کاپتان اسکات و 4 همراه او که در سفر بازگشت از قطب جنوب جان خود را از دست دادند. کلبه اسکات در گوشه سمت چپ تصویر قرار دارد.

McMurdo Station seen from Observation Hill

نمایی زیبا از مک موردو در شب

McMurdo and Ross Island from the air

اسکات بیس متعلق به کشور نیوزیلند در راست تصویر و فاصله 3 کیلومتری آن از مک موردو

Scott Base in the summer

اسکات بیس نیوزیلند در گرمترین روز سال یعنی روز کریسمس

South Pole

ایستگاه اسکات-آمونسن در قطب جنوب

King Edward Point

King Edward Point در جزیره جرجیای جنوبی متعلق به انگلستان

تصویر مرتبط

موقعیت جزیره جرجیای جنوبی که بالاتر از منطقه جنوبگان قرار دارد.

Kerguelen Islands  متعلق به فرانسه

تصویر مرتبط

Kerguelen Islands  متعلق به فرانسه در نزدیک جنوبگان و خارج آن قرار دارد.

Syowa Station متعلق به ژاپن

تصویر مرتبط

Troll Station نوروژ

Bellingshausen base in winter

Bellingshausen Station متعلق به روسیه در  King George Island

تصویر مرتبط

Bellingshausen Station متعلق به روسیه

تصویر مرتبط

Mawson station  متعلق به استرالیا

 

 Picture of an aurora as seen from the International Space Station.

شفق قطبی

 

مقاله ای که مطالعه کردید چهارمین مقاله مجله آنلاین ایران آنتارکتیک بود. در این مقاله شرایط زندگی و واقعیت هایی از جنوبگان ارایه کردیم و ایستگاه های تحقیقاتی  قاره جنوبگان را معرفی کردم. این مقاله را من محمود قیم اشرفی دانشجوی دکتری زیست شناسی دریا و پژوهشگر خلیج فارس و علاقه مند علوم جنوبگان تقدیم شما کردم. لطفا نظرات و پیشنهادات خودتان را در زیر این مقاله برای من ارسال کنید.

 

 

 

.